Hatırlar mısınız? Bilmiyorum. Bundan otuz-otuz beş yıl evvel evlerde telefon yoktu. Bulunduğumuz mahallede sadece bir iki tane olurdu. Onlarda genelde bakkal ya da muhtarlıklarda bulunurdu. Birini arayacağınız zaman ya da sizi biri aradığı zaman bu yerler aranır. Telefon ahizesi açık bırakılır ve aranan kişi evinden çağrılır. Böylece konuşma yapılırdı. Şimdilerde bunu anlamak hayli zorlaştı. Artık çocuklarımız doğar doğmaz teknoloji harikası dediğimiz cep telefonlarıyla tanışıyorlar. Nereden bilsinler jetonla çalışan ankesörlü telefonları.

Ankesör Fransızca kökenli “encaisseur” den dilimize geçmiş olup, anlamı “kasa, kumbara” demektir. Konumuzla ilgili değil belki ama yeri gelmişken değinmek istedim. İşte bu ankesörlü telefonlar o zamanlar genelde jetonla çalışırlardı. Sonraları para ve kartla çalışanları da konuldu. Hala var mı? Ya da varsa da kullanılıyor mu? Bilemiyorum. Neyse uzatmayalım. Jetonu atardınız belki aceleniz de var ama jeton bir türlü düşmez konuşma yapamazsınız. Biraz uğraşırsınız hatta ankesörü sallarsınız ya da biraz vurursunuz ama bir türlü düşmez. Jetonu da geri alamazsınız, konuşma da yapamazsınız. Hatta şöyle diyaloglar da yaşanırdı sık sık “Ankesöre neden vuruyorsun kardeşim” “abi jeton bir türlü düşmüyor” derlerdi.  ben tekmeleyenleri bile gördüm. Bir hayli stres ve sinir kaplardı üzerinizi. Bereket kartlıları çıktı da sonradan kurtulduk bu durumlardan.

İşte ta o zamanlardan kalmadır. “jeton düştü” ya da “jeton kaç köşeliydi” deyimleri. Zor ya da geç anlayan kişilere kullanılan deyimlerdir. Ben yine de işimi sağlama alıp TDK sözlüğüne bakmayı ihmal etmedim.  

“Jeton geç düşmek” deyimi Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre, “konuşulan veya sözü edilen konuyu geç anlamak, geç intikal etmek” anlamına geliyor. Demek ki doğru biliyormuşuz…

Anlamak ne demek? Neden herkes farklı anlıyor? Ya da aynı ortamda bulunduğu ve aynı olay ya da duruma maruz kalmasına rağmen bazıları anlamıyor? Kafam karıştı, hiçbir şey anlamadım ben bu işten.

Anlamak ne demek peki?  Yine TDK sözlüğüne göre;

Bir şeyin ne demek olduğunu, neye işaret ettiğini kavramak
Yeni bilgileri eskileriyle bir araya getirerek sonuç niteliğinde başka bir bilgi edinmek.

Sorup öğrenmek.

Doğru ve yerinde bulmak
Birinin duygularını, istek ve düşüncelerini sezebilmek
Bir şey hakkında bilgisi bulunmak
Yarar sağlamak

Gibi anlamlara gelmektedir. İyi de anlamak bu kadar mı zor? Ya anlaşılmak…

Cahit Zarifoğlu ne güzel ve sade ifade etmiş anlamayı;

Jeton hala düşmedi. Anlamak ve anlaşılmak dileğiyle…